على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

780

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

داد مال مرا . و ظل مالى يوكل و يشرب : مىچرند شتران من بهرگونه كه مىخواهند . تاكيم ( ta'kim ) ا . ع . ستبرى سرين . تأكيم ( ta'kim ) م . ع . ستبر سرين شدن . تال ( t l ) ا . ع . خرما بنان ريزه و نهالهاى آن كه بريده يا كنده بجاى ديگر نشانند و آنها را به فارسى جنگ گويند . تال ( t l ) ا . پ . آبگير و تالاب و استخر و بركهء بزرگ . تال ( t l ) ا . پ . - مأخوذ از هندى - طبق مس و برنج و نقره و طلا و جز آن . و دو پياله مانندى كوچك كه خنياگران هندوستان هنگام خوانندگى و رقص آنها را بر انگشتان نصب كرده بر هم زنند و بصداى آنها اصول نگاهدارند و رقص كنند و اكنون ما آنها را زنگ مىگوئيم . و درختى در هندوستان شبيه به خرما بن كه درخت تار نيز گويند و برگ آن را زنان برهمن پيچيده و نرمهء گوش را شكافته در آن شكاف گذارند و برهمنان ورقهاى كتابهاى خود را از برگ اين درخت كنند و نيز از برگ اين درخت و فوفل و آهك تركيبى سازند كه از خوردن آن لبها سرخ گردد و آن را پان و تنبول نيز گويند و آبى ازين درخت حاصل شود كه مانند شراب مسكر است . تال ( t ll ) ع . از اتباع ضال است يق رجل ضال تال . تالاب ( t l b ) ا . پ آبگير و استخر و بركه . تالاج ( t l j ) ا . پ . بانگ و فرياد و غوغا . و هنگامه و فتنه . تالار ( t l r ) ا . پ . تخت و يا خانه‌اى كه بر بالاى چند ستون سازند . و عمارت عالى و وسيع و ستون‌دار . و تالاب و آبگير . تالاش ( t l c ) ا . پ آواز و بانگ و فرياد . و تالاج و غوغا . و مشغله و تلاش و تفحص . تالان ( t l n ) ا . پ . غارت و تاراج و يغما . تالان ( t l n ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - مقدارى از پول مسكوك و تالان طلا معادل هشت هزار و چهارصد و هفتاد و پنج تومان پول حاليهء ايران و تالان نقره معادل ششصد و شصت تومان پول حاليهء ايران . تالان ( taal n ) ا . ع . كسى كه چنان راه رود كه گويا بار بر پشت دارد . تالانك ( t l nak ) ا . پ . زردآلو . تالانه ( t l ne ) ا . پ . ميوه‌اى شبيه به هلو . تالب ( ta'lab ) ا . ع . درشت و ستبر از مردم و از خر وحشى و از بز كوهى . و نام درختى . تالب ( taallob ) م . ع . تالب - القوم عليه : گرد آمدند قوم بر وى . تألبة ( ta'labat ) ا . ع . مؤنث تألب . تالت ( t lat ) ا . پ . زره‌ساز . تالة ( t lat ) ا . ع . واحد تال يعنى يك خرما بن ريزه و يك نهال خرما بن . تالد ( t led ) ا . ع . مال اصلى قديمى موروثى . و ستورى كه نزد صاحبش زاده و نتاج داده . تالد ( t led ) و تالدة ( t ledat ) ص . ع . مال قديمى كهنه و منه قول ابن عباس : فهى لهم تالدة بالدة يعنى الخلافة و البالدة اتباع التالدة . تألد ( taallod ) م . ع . متحير گشتن . تالس ( taallos ) م . ع . دردمند شدن يق ضربته فما تألس . تالسان ( t les n ) ا . پ . طيلسان . تالش ( t lec ) اخ . پ . طايفه‌اى در گيلان و در آذربايجان كه يك قسم از فارسى درى تكلم مىكنند و گويا زبان اهالى آذربايجان قبل از غلبهء ترك همين زبان بوده چنان كه در هرزند به همين زبان تكلم مىنمايند . تالشان ( t lec n ) ا . پ . تالسان و طيلسان . تألف ( taallof ) م . ع . تألف فلانا : مدارات نمود با فلان و عطا كرد او را تا مايل سازد بسوى خويش . و تالف القوم : مجتمع گشتند قوم . و تالف - الشيئان : با هم سازوار آمدند آن دو چيز . تالق ( taalloq ) م . ع . تالق البرق : درخشيد برق . و تالقت المراة : خود را زينت داد زن و يا دامن بر پيچيد براى خصومت و آماده گشت براى شر و بلند كرد سر خود را . تالك ( ta leka ) ع . اسم اشاره مؤنث ذالك . تالكى ( t leki ) و تالگى ( t legi ) ا . پ . گشنيز برى . تالم ( taallom ) م . ع . درد يافتن . تالم ( taallom ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درد و رنج - . و آزار و الم . و اندوه و ملالت . تالم‌خانه ( taallom - x ne ) ا . پ . بيمارستان . تالمن ( t lman ) ا . پ . بلغت زندروباه . تالواسه ( t lv se ) ا . پ . تلواسه و اضطراب . و اندوه . و بىقرارى و بىآرامى . و ميل و خواهش به چيزى . تال و مال ( t lo - m l ) م ف . پ . مال درين لغت از اتباع است - ريزه ريزه . و از هم ريخته و پاشيده . و متفرق و پريشان گرديده . تاله ( taalloh ) م . ع . پرستيدن و بمعبوديت گرفتن .